Àdéhùn Ìbáṣepọ̀ Ọrọ̀-ajé Agbègbè Kẹrin tí a ti ń retí fún ìgbà pípẹ́ ti gba ìyípadà tuntun nígbẹ̀yìn gbẹ́yín. Ní ìpàdé àwọn oníròyìn ní ọjọ́ kọkànlá oṣù yìí, Ilé-iṣẹ́ Ìṣòwò wa kéde ní gbangba pé orílẹ̀-èdè mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ti parí ìjíròrò lórí gbogbo agbègbè Ìbáṣepọ̀ Ọrọ̀-ajé Agbègbè Kẹrin (RCEP).

Gbogbo awọn agbegbe ti ariyanjiyan ti waye ni a ti yanju, a ti pari atunyẹwo gbogbo awọn iwe ofin, ati igbesẹ ti o tẹle ni lati rọ awọn ẹgbẹ lati fowo si adehun naa ni ọjọ 15 oṣu yii.

RCEP, tí ó ní China, Japan, South Korea, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mẹ́wàá ti Association of Southeast Asian Nations, Australia àti New Zealand nínú, yóò ṣẹ̀dá agbègbè ìṣòwò ọ̀fẹ́ tí ó tóbi jùlọ ní Asia, yóò sì bo 30% ti ọjà àti ìṣòwò gbogbogbòò kárí ayé. Yóò tún jẹ́ ètò àkọ́kọ́ fún ìṣòwò ọ̀fẹ́ láàrín China, Japan àti South Korea.

RCEP ní èrò láti ṣẹ̀dá àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ fún ọjà kan ṣoṣo nípa dídín owó orí àti àwọn ìdènà tí kìí ṣe owó orí kù. Íńdíà yọ ara wọn kúrò nínú ìjíròrò náà ní oṣù kọkànlá nítorí àríyànjiyàn lórí owó orí, àìtó owó orí pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn àti àwọn ìdènà tí kìí ṣe owó orí, ṣùgbọ́n àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó kù ti sọ pé àwọn yóò gbìyànjú láti fọwọ́ sí àdéhùn náà ní ọdún 2020.

Nígbà tí eruku bá rọ̀ sórí RCEP, yóò fún ìṣòwò ilẹ̀ òkèèrè ti China ní àǹfààní láti ṣe àtúnṣe sí i.

Ọ̀nà sí ìjíròrò ti gùn gan-an, ó sì ti di ohun tí kò ní ìtumọ̀, pẹ̀lú bí Íńdíà ṣe ń yọ ara wọn kúrò lójijì.

Àwọn àdéhùn àjọṣepọ̀ ọrọ̀ ajé agbègbè (Regional Comprehensive Economic Partnership, RCEP), ni àwọn orílẹ̀-èdè Asean mẹ́wàá ṣe ìfilọ́lẹ̀ rẹ̀, àti láti ọwọ́ China, Japan, South Korea, Australia, New Zealand, India, àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ mẹ́fà pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè Asean láti kópa papọ̀, àpapọ̀ orílẹ̀-èdè mẹ́rìndínlógún, èrò láti dín owó orí àti àwọn ìdènà tí kìí ṣe owó orí kù, láti dá ìṣòwò ọ̀fẹ́ ọjà kan sílẹ̀.

Àdéhùn. Yàtọ̀ sí ìdínkù owó oṣù, wọ́n ṣe ìgbìmọ̀ lórí ṣíṣe òfin ní onírúurú ẹ̀ka, títí bí ẹ̀tọ́ ohun ìní ọgbọ́n, ìṣòwò lórí ayélujára (EC) àti àwọn ìlànà àṣà.

Láti ojú ìwòye ìlànà ìmúrasílẹ̀ RCEP, ASEAN ló ṣètò RCEP tí wọ́n sì gbé e lárugẹ, nígbà tí China kó ipa pàtàkì nínú gbogbo ìlànà náà.

Ní ìpàdé 21st ASEAN tí wọ́n ṣe ní ìparí ọdún 2012, orílẹ̀-èdè 16 fọwọ́ sí ìlànà RCEP wọ́n sì kéde ìbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò náà. Ní ọdún mẹ́jọ tó tẹ̀lé e, àwọn ìjíròrò gígùn àti dídíjú wáyé.

Olórí ìjọba orílẹ̀-èdè China, Li Keqiang, lọ sí ìpàdé kẹta ti àwọn olórí RCEP ní Bangkok, Thailand, ní ọjọ́ kẹrin oṣù kọkànlá ọdún 2019. Ní ìpàdé yìí, RCEP parí ìjíròrò pàtàkì náà, àwọn olórí orílẹ̀-èdè mẹ́ẹ̀ẹ́dógún yàtọ̀ sí India sì ti ṣe àtẹ̀jáde àpapọ̀ lórí RCEP, wọ́n ń pè fún ìjíròrò tí ń bá a lọ pẹ̀lú ète láti fọwọ́ sí RCEP ní ọdún 2020. Èyí jẹ́ àmì pàtàkì fún RCEP.

Sibẹsibẹ, ni ipade yii ni India, ti iwa rẹ ti yipada lati igba de igba, ti jade kuro ni iṣẹju ikẹhin o si pinnu lati ma ṣe fowo si RCEP. Ni akoko naa, Prime Minister India Narendra Modi tọka si awọn aawọ lori owo-ori, awọn aipe iṣowo pẹlu awọn orilẹ-ede miiran ati awọn idena ti kii ṣe owo-ori gẹgẹbi idi ti India fi pinnu lati ma ṣe fowo si RCEP.

Nihon Keizai Shimbun ṣe àgbéyẹ̀wò èyí lẹ́ẹ̀kan, ó sì wí pé:

Nínú ìjíròrò náà, ìmọ̀lára ìṣòro tó lágbára wà nítorí pé Íńdíà ní àìtó ìṣòwò pẹ̀lú Ṣáínà àti ìbẹ̀rù pé ìdínkù owó orí yóò kọlu àwọn ilé iṣẹ́ abẹ́lé. Ní àwọn ìpele ìkẹyìn ìjíròrò náà, Íńdíà tún fẹ́ dáàbò bo àwọn ilé iṣẹ́ rẹ̀; Pẹ̀lú bí ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè rẹ̀ ṣe ń dúró ṣinṣin, Ọ̀gbẹ́ni Modi ti ní láti yí àfiyèsí rẹ̀ sí àwọn ọ̀ràn abẹ́lé bí àìníṣẹ́ àti ipò òṣì, èyí tí ó jẹ́ àníyàn ju ìfọkànsìn ìṣòwò lọ.

Prime Minister India Narendra Modi lọ sí Àpérò ASEAN ní ọjọ́ kẹrin oṣù kọkànlá ọdún 2019

Ní ìdáhùn sí àwọn àníyàn wọ̀nyí, Geng Shuang, agbẹnusọ fún Ilé-iṣẹ́ Àjọṣepọ̀ ti Orílẹ̀-èdè China nígbà náà, tẹnu mọ́ ọn pé China kò ní èrò láti lépa àjẹkù ìṣòwò pẹ̀lú India àti pé àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì lè mú kí ìrònú wọn gbòòrò sí i kí wọ́n sì mú kí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn gbòòrò sí i. China ti ṣetán láti bá gbogbo àwọn ẹgbẹ́ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ẹ̀mí òye àti ìgbafẹ́ láti tẹ̀síwájú ìgbìmọ̀ láti yanjú àwọn ìṣòro tí India ń dojú kọ nínú ìjíròrò náà, ó sì gbà kí India wọlé sí Àdéhùn náà ní kùtùkùtù.

Nítorí pé Íńdíà kò fẹ́ kí ó padà sílé lójijì, àwọn orílẹ̀-èdè kan ń jìjàkadì láti mọ èrò wọn. Fún àpẹẹrẹ, àwọn orílẹ̀-èdè ASEAN kan, tí wọ́n ti sú nítorí ìwà Íńdíà, dábàá àdéhùn “ìyọkúrò Íńdíà” gẹ́gẹ́ bí àṣàyàn nínú ìjíròrò náà. Ète rẹ̀ ni láti parí ìjíròrò náà ní àkọ́kọ́, láti mú kí ìṣòwò pọ̀ sí i láàárín agbègbè náà kí wọ́n sì rí “àbájáde” gbà ní kíákíá.

Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, Japan ti tẹnu mọ́ ìjẹ́pàtàkì Íńdíà nínú ìjíròrò RCEP leralera, ó sì ń fi ìwà “kì í ṣe láìsí Íńdíà” hàn. Ní àkókò yẹn, àwọn oníròyìn kan ní Japan sọ pé Japan tako “ìyọkúrò Íńdíà” nítorí ó nírètí pé Íńdíà lè kópa nínú “èrò Indo-Pacific tí ó ní òmìnira àti ṣíṣí sílẹ̀” tí Japan àti Amẹ́ríkà gbé kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ètò ọrọ̀ ajé àti ti ìṣèlú, èyí tí ó ti ṣe àṣeyọrí ète “kíkó” Ṣáínà “nípa”.

Ní báyìí, pẹ̀lú bí orílẹ̀-èdè mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ṣe fọwọ́ sí RCEP, Japan ti gbà pé Íńdíà kò ní dara pọ̀ mọ́ wọn.

Yoo mu idagbasoke GDP agbegbe pọ si, ati pe pataki RCEP ti di pataki diẹ sii ni oju ajakale-arun naa

Fún gbogbo agbègbè Asia-Pacific, RCEP dúró fún àǹfààní ìṣòwò ńlá kan. Zhang Jianping, olùdarí Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí fún Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Ọrọ̀-ajé Agbègbè lábẹ́ Ilé-iṣẹ́ Ìṣòwò, tọ́ka sí i pé RCEP yóò bo àwọn ọjà méjì tó tóbi jùlọ ní àgbáyé pẹ̀lú agbára ìdàgbàsókè tó ga jùlọ, ọjà China pẹ̀lú ènìyàn bílíọ̀nù 1.4 àti ọjà Asia pẹ̀lú ènìyàn tó ju mílíọ̀nù 600 lọ. Ní àkókò kan náà, àwọn ètò ọrọ̀-ajé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún wọ̀nyí, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rọ pàtàkì fún ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé ní agbègbè Asia-Pacific, tún jẹ́ orísun pàtàkì fún ìdàgbàsókè àgbáyé.

Zhang Jianping tọ́ka sí i pé nígbà tí a bá ti ṣe àdéhùn náà, ìbéèrè fún ìṣòwò láàárín agbègbè náà yóò dàgbàsókè kíákíá nítorí yíyọ àwọn ìdènà owó orí àti àwọn ìdènà tí kì í ṣe owó orí àti àwọn ìdènà ìdókòwò kúrò, èyí tí í ṣe ipa ìṣẹ̀dá ìṣòwò. Ní àkókò kan náà, ìṣòwò pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹpọ̀ tí kì í ṣe ti agbègbè yóò di apá kan sí ìṣòwò àárín agbègbè, èyí tí í ṣe ipa ìyípadà ìṣòwò. Ní apá ìdókòwò, àdéhùn náà yóò tún mú ìdásílẹ̀ ìdókòwò afikún wá. Nítorí náà, RCEP yóò mú ìdàgbàsókè GDP ti gbogbo agbègbè náà pọ̀ sí i, yóò ṣẹ̀dá iṣẹ́ púpọ̀ sí i, yóò sì mú àlàáfíà gbogbo orílẹ̀-èdè sunwọ̀n sí i ní pàtàkì.

Àjàkálẹ̀ àrùn kárí ayé ń tàn kálẹ̀ ní kíákíá, ọrọ̀ ajé àgbáyé wà ní ipò ìṣòro, àti pé ẹ̀mí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ àti ìfìyàjẹni ti gbilẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ pàtàkì ti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ agbègbè ní ìlà-oòrùn Asia, China ti ṣe olórí nínú ìjàkadì àjàkálẹ̀ àrùn náà àti gbígbà ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé padà. Ní ìbámu pẹ̀lú èyí, ìpàdé náà yẹ kí ó fi àwọn àmì pàtàkì wọ̀nyí ránṣẹ́:

Àkọ́kọ́, a nílò láti mú kí ìgbẹ́kẹ̀lé pọ̀ sí i kí a sì mú kí ìṣọ̀kan lágbára sí i. Ìgbẹ́kẹ̀lé ṣe pàtàkì ju wúrà lọ. Ìṣọ̀kan àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nìkan ló lè dènà àjàkálẹ̀ àrùn náà kí ó sì ṣàkóso rẹ̀.

Èkejì, kí a túbọ̀ fọwọ́sowọ́pọ̀ lòdì sí àrùn COVID-19. Bí àwọn òkè ńlá àti odò bá yà wá sọ́tọ̀, a máa ń gbádùn ìmọ́lẹ̀ òṣùpá kan náà lábẹ́ ojú ọ̀run kan náà. Láti ìgbà tí àjàkálẹ̀ àrùn náà ti bẹ̀rẹ̀, orílẹ̀-èdè China àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ní agbègbè náà ti ṣiṣẹ́ pọ̀, wọ́n sì ti ń ṣètìlẹ́yìn fún ara wọn. Gbogbo ẹgbẹ́ ló yẹ kí wọ́n túbọ̀ mú kí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pọ̀ sí i nínú ìlera gbogbogbòò.

Ẹ̀kẹta, a ó dojúkọ ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé. Àgbáyé ọrọ̀ ajé, ìtúsílẹ̀ ọrọ̀ ajé àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ agbègbè ṣe pàtàkì láti papọ̀ gbógun ti àjàkálẹ̀-àrùn náà, láti gbé ìtúnpadà ọrọ̀ ajé lárugẹ àti láti mú kí ẹ̀wọ̀n ìpèsè àti ẹ̀wọ̀n ilé iṣẹ́ dúró ṣinṣin. China ti ṣetán láti bá àwọn orílẹ̀-èdè ní agbègbè náà ṣiṣẹ́ láti kọ́ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì “ọ̀nà kíákíá” àti “ọ̀nà aláwọ̀ ewé” fún àwọn òṣìṣẹ́ àti àwọn ọjà láti ran lọ́wọ́ láti tún bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àti iṣẹ́jade àti láti darí ìtúnpadà ọrọ̀ ajé.

Ẹ̀kẹrin, a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé ìtọ́sọ́nà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ agbègbè kí a sì bójútó àwọn ìyàtọ̀ tó bá yẹ. Gbogbo àwọn ẹgbẹ́ gbọ́dọ̀ ṣètìlẹ́yìn fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè, kí wọ́n gbé ìṣọ̀kan ASEAN lárugẹ, kí wọ́n tẹ̀lé ìfọwọ́sowọ́pọ̀, kí wọ́n gbà ara wọn ní ìrọ̀rùn, kí wọ́n yẹra fún fífi ìyàtọ̀ méjì sínú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè àti àwọn ìlànà pàtàkì mìíràn, kí wọ́n sì ṣiṣẹ́ papọ̀ láti dáàbò bo àlàáfíà àti ìdúróṣinṣin ní Òkun Gúúsù China.

RCEP jẹ́ àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ tó péye, òde òní, tó ga jùlọ àti tó ń ṣe àǹfààní fún gbogbo ènìyàn.

Àkọlé ìsàlẹ̀ ìwé kan wà nínú àtẹ̀jáde àpapọ̀ Bangkok tó ṣáájú èyí tó ṣàlàyé orí ogún nínú àdéhùn náà àti àkọlé orí kọ̀ọ̀kan. Nítorí àwọn àkíyèsí wọ̀nyí, a mọ̀ pé RCEP yóò jẹ́ àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ tó péye, òde òní, tó ga jùlọ àti tó ń ṣe àǹfààní fún gbogbo ènìyàn.

Àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ tó péye ni. Ó ní orí ogún, títí kan àwọn ohun pàtàkì ti FTA, ìṣòwò ọjà, ìṣòwò iṣẹ́, àǹfààní sí ìdókòwò àti àwọn òfin tó báramu.

Àdéhùn òde òní ni òde òní tí wọ́n ṣe láti ta ọjà lórí ayélujára. Ó ní nínú rẹ̀ ní ìtajà lórí ayélujára, ẹ̀tọ́ ohun-ìní ọgbọ́n, ìlànà ìdíje, ríra ìjọba, àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré àti àárín àti àwọn ohun èlò òde òní mìíràn.
Àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ tó ga jùlọ ni. Ní ti ìṣòwò nínú ọjà, ìpele ṣíṣí sílẹ̀ yóò dé ju 90% lọ, èyí tó ga ju ti àwọn orílẹ̀-èdè WTO lọ. Ní apá ìdókòwò, ṣe àdéhùn àǹfààní sí àwọn ìdókòwò nípa lílo ọ̀nà àkójọpọ̀ òdì.

Àdéhùn ìṣòwò ọ̀fẹ́ tí ó jẹ́ ti gbogbo ènìyàn ló jẹ́ àǹfààní. Èyí hàn gbangba nínú ìṣòwò ọjà, ìṣòwò iṣẹ́, àwọn òfin ìdókòwò àti àwọn agbègbè mìíràn tí wọ́n ti dé ìwọ̀n àwọn ohun tí wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí. Ní pàtàkì, Àdéhùn náà tún ní àwọn ìpèsè lórí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ọrọ̀ ajé àti ìmọ̀ ẹ̀rọ, títí kan àwọn ètò ìyípadà fún àwọn orílẹ̀-èdè tí kò tíì ní ìdàgbàsókè bíi Laos, Myanmar àti Cambodia, pẹ̀lú àwọn ipò tí ó dára jù fún ìṣọ̀kan wọn tí ó dára jù sínú ìṣọ̀kan ọrọ̀ ajé agbègbè.